Uzależnienie od internetu, gier i telefonu

Kiedy korzystanie z sieci staje się problemem

Granie kilka godzin dziennie czy częste sprawdzanie telefonu same w sobie nie oznaczają uzależnienia. Kluczowe są trzy elementy, które opisuje klasyfikacja ICD-11 przy zaburzeniu związanym z graniem: utrata kontroli, rosnący priorytet gry kosztem innych aktywności i kontynuowanie mimo wyraźnych szkód. Te same kryteria dobrze opisują kompulsywne korzystanie z mediów społecznościowych i telefonu.

Najczęstsze formy

• Gry komputerowe i mobilne - zwłaszcza gry sieciowe bez naturalnego końca oraz gry z mikropłatnościami i skrzynkami z losowymi nagrodami, które działają podobnie do hazardu.
• Media społecznościowe - przewijanie treści, sprawdzanie reakcji, porównywanie się z innymi.
• Telefon jako całość - odruchowe sięganie po urządzenie w każdej wolnej chwili, także w nocy.
• Treści wideo i seriale - oglądanie „jeszcze jednego odcinka” kosztem snu.

Objawy

• Coraz więcej czasu przed ekranem, mimo postanowień, by go ograniczyć.
• Rozdrażnienie, niepokój lub pustka bez dostępu do telefonu lub gry.
• Zarywanie nocy, przewlekłe zmęczenie, spadek koncentracji.
• Rezygnacja z dawnych zainteresowań, spotkań i aktywności fizycznej.
• Ukrywanie rzeczywistego czasu korzystania z urządzeń.
• Konflikty w związku lub rodzinie dotyczące telefonu lub gier.
• Problemy w pracy lub na studiach.

Mechanizm

Aplikacje i gry są projektowane tak, by utrzymać uwagę jak najdłużej: nieskończone przewijanie, powiadomienia, codzienne nagrody, losowe łupy. Każdy z tych elementów korzysta z tego samego mechanizmu co hazard, czyli nieprzewidywalnej nagrody. Dla wielu osób ekran staje się też głównym sposobem radzenia sobie ze stresem, samotnością i nudą, przez co trudniej go odłożyć właśnie wtedy, gdy jest najbardziej potrzebny odpoczynek.

Leczenie i cyfrowy detoks

Program wyjazdowy daje rzadką możliwość: kilka dni lub tygodni w otoczeniu, które nie kojarzy się z ekranem. Zasady korzystania z telefonu ustalamy indywidualnie przed wyjazdem. Nie chodzi o karę, ale o przestrzeń, w której układ nerwowy może się wyregulować.

• Diagnostyka QEEG pozwala ocenić wzorce związane z uwagą, pobudzeniem i snem. Więcej o QEEG.
• Neurofeedback i biofeedback wspierają koncentrację i regulację napięcia. Więcej o neuromodulacji.
• Psychoterapia CBT i ACT pomaga zrozumieć, przed czym ekran chroni, i zbudować inne sposoby radzenia sobie. Więcej o CBT i ACT.
• Plan powrotu - konkretne ustawienia telefonu, granice czasowe i rytm dnia, które da się utrzymać w domu.

Celem nie jest życie bez internetu, bo to w dzisiejszym świecie nierealne. Celem jest odzyskanie wyboru: korzystanie z urządzeń wtedy, kiedy chcesz, a nie wtedy, kiedy one tego chcą.

Problemy współwystępujące

Kompulsywne korzystanie z ekranu bardzo często idzie w parze z trudnościami z koncentracją, objawami ADHD, lękiem społecznym, obniżonym nastrojem i zaburzeniami snu. Bywa, że ekran jest sposobem na poradzenie sobie z tymi trudnościami, a nie ich przyczyną. Dlatego diagnoza neuropsychologiczna i QEEG mają tu szczególne znaczenie: pozwalają odróżnić, co jest skutkiem uzależnienia, a co wymaga osobnego leczenia.

Co zmienia się po kilku dniach

Wiele osób zauważa, że pierwsze dni bez stałego dostępu do telefonu są trudne: pojawia się niepokój, nuda i odruch sięgania do kieszeni. Zwykle po kilku dniach poprawia się sen, a uwaga zaczyna wracać do rzeczy, które wcześniej wydawały się nudne. To dobry moment, by w terapii przyjrzeć się temu, co ekran zagłuszał.